یکی از اولین سؤالاتی که کارفرمایان، سازندگان و حتی مدیران پروژه قبل از انعقاد قرارداد مدیریت پیمان مطرح میکنند، این است که درصد مدیریت پیمان چقدر است و چگونه محاسبه میشود؟ پاسخ این سؤال به یک عدد ثابت محدود نمیشود؛ زیرا حقالزحمه مدیریت پیمان به عوامل مختلفی مانند نوع پروژه، حجم عملیات، میزان مسئولیت مدیر پیمان، مدت زمان اجرا و توافق طرفین بستگی دارد.
در پروژههای ساختمانی، مدیریت صحیح هزینهها و منابع اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، آگاهی از نحوه تعیین درصد مدیریت پیمان به کارفرما کمک میکند تا قرارداد شفافتری تنظیم کند و از اختلافات احتمالی در طول اجرای پروژه جلوگیری شود.
در این مقاله ابتدا بهصورت خلاصه مفهوم مدیریت پیمان را مرور میکنیم، سپس سقف قانونی و عرف بازار را بررسی خواهیم کرد، عوامل مؤثر بر تعیین درصد را توضیح میدهیم.
مدیریت پیمان چیست و درصد آن چقدر است؟
مدیریت پیمان یکی از روشهای اجرای پروژههای ساختمانی است که در آن کارفرما، مدیریت عملیات اجرایی پروژه را به یک شخص یا شرکت متخصص واگذار میکند. مدیر پیمان مسئول برنامهریزی، هماهنگی فعالیتها، کنترل هزینهها، مدیریت خرید مصالح، نظارت بر اجرای عملیات و ارائه گزارشهای لازم به کارفرما است.
در این روش، برخلاف قراردادهای پیمانکاری با مبلغ مقطوع، مدیر پیمان معمولاً پروژه را با سرمایه کارفرما مدیریت میکند و بابت خدمات مدیریتی خود، درصدی از هزینههای اجرایی پروژه را بهعنوان حقالزحمه دریافت میکند. همین موضوع باعث شده است که سؤال درصد مدیریت پیمان چقدر است؟ به یکی از پرتکرارترین پرسشهای فعالان حوزه ساختوساز تبدیل شود.
اگر میخواهید با مفهوم مدیریت پیمان، انواع قراردادها و وظایف مدیر پیمان بیشتر آشنا شوید، پیشنهاد میکنیم مقاله «مدیریت پیمان چیست؟» را مطالعه کنید.
سقف قانونی درصد مدیریت پیمان بر اساس مقررات ملی ساختمان
یکی از برداشتهای اشتباه میان برخی کارفرمایان این است که تصور میکنند مقررات ملی ساختمان یا قوانین کشور، درصد مشخص و ثابتی را برای مدیریت پیمان تعیین کردهاند. در حالی که در عمل چنین موضوعی وجود ندارد.
در قوانین و مقررات مرتبط با ساختوساز، چارچوبهایی برای نحوه انعقاد قراردادها، مسئولیت عوامل پروژه و الزامات اجرایی تعریف شده است، اما درصد مدیریت پیمان معمولاً به توافق طرفین قرارداد وابسته است و قانون عدد مشخصی را برای تمام پروژهها تعیین نمیکند.
به همین دلیل، هنگام تنظیم قرارداد باید موارد زیر بهصورت شفاف مشخص شوند:
- خدماتی که مدیر پیمان ارائه میدهد.
- مسئولیتهای مالی و اجرایی هر یک از طرفین.
- مبنای محاسبه درصد مدیریت پیمان.
- نحوه پرداخت حقالزحمه.
- شرایط تغییر مبلغ قرارداد در صورت افزایش یا کاهش حجم عملیات.
هرچه قرارداد دقیقتر تنظیم شود، احتمال بروز اختلاف در طول پروژه نیز کمتر خواهد بود.
البته در برخی پروژههای دولتی یا سازمانی ممکن است دستورالعملهای داخلی یا بخشنامههای خاصی برای تعیین حقالزحمه مدیریت وجود داشته باشد، اما این موارد قابل تعمیم به تمام پروژههای ساختمانی بخش خصوصی نیستند.
عرف بازار؛ درصد مدیریت پیمان در پروژههای مختلف چقدر است؟
اگرچه قانون عدد ثابتی برای درصد مدیریت پیمان تعیین نکرده است، اما در بازار ساختوساز طی سالهای اخیر یک بازه متعارف شکل گرفته که بسیاری از قراردادها بر اساس آن تنظیم میشوند.
در اغلب پروژههای ساختمانی، درصد مدیریت پیمان معمولاً بین ۷ تا ۲۵ درصد هزینههای اجرایی پروژه تعیین میشود. البته این بازه صرفاً یک عرف بازار است و نمیتوان آن را برای همه پروژهها یکسان در نظر گرفت.
برای مثال، در پروژههای کوچک که حجم عملیات محدودتر است، ممکن است درصد مدیریت پیمان کمی بیشتر باشد؛ زیرا بخش قابل توجهی از هزینههای مدیریتی مستقل از متراژ پروژه است.
در مقابل، در پروژههای بزرگ و چندمیلیاردی معمولاً با افزایش حجم عملیات، درصد مدیریت پیمان کاهش پیدا میکند، زیرا مبلغ ریالی حقالزحمه مدیر پیمان حتی با درصد کمتر نیز قابل توجه خواهد بود.
همچنین عواملی مانند پیچیدگی فنی پروژه، تعداد پیمانکاران جزء، مدت زمان اجرای پروژه، میزان مسئولیتهای مدیر پیمان و ریسکهای اجرایی نیز میتوانند باعث تغییر این درصد شوند.
بنابراین اگر در اینترنت با عدد مشخصی برای درصد مدیریت پیمان مواجه شدید، بهتر است آن را یک نرخ قطعی تلقی نکنید؛ زیرا تعیین حقالزحمه نهایی همواره باید با توجه به شرایط واقعی پروژه و توافق طرفین انجام شود.
عواملی که درصد مدیریت پیمان را کم و زیاد میکند
هیچ دو پروژه ساختمانی دقیقاً مشابه یکدیگر نیستند؛ بنابراین طبیعی است که درصد مدیریت پیمان نیز در همه قراردادها یکسان نباشد. مهمترین عواملی که روی این درصد تأثیر میگذارند عبارتاند از:
حجم و ارزش مالی پروژه
هرچه ارزش مالی پروژه بیشتر باشد، معمولاً امکان کاهش درصد مدیریت پیمان وجود دارد. در پروژههای بزرگ، حتی درصدهای پایین نیز مبلغ قابل توجهی برای مدیر پیمان ایجاد میکنند.
پیچیدگی پروژه
پروژههایی که شامل سازههای خاص، تجهیزات پیچیده، تأسیسات گسترده یا فناوریهای نوین هستند، نیاز به مدیریت دقیقتری دارند. در نتیجه ممکن است حقالزحمه مدیریت پیمان نیز افزایش پیدا کند.
مدت زمان اجرای پروژه
هرچه پروژه زمان بیشتری برای اجرا نیاز داشته باشد، حجم فعالیتهای مدیریتی نیز بیشتر خواهد شد. جلسات، گزارشگیری، هماهنگی با پیمانکاران و کنترل منابع در پروژههای طولانیمدت زمان و انرژی بیشتری از مدیر پیمان میگیرد.
میزان مسئولیت مدیر پیمان
گاهی مدیر پیمان تنها مسئول هماهنگی عملیات اجرایی است، اما در برخی قراردادها وظایفی مانند خرید مصالح، مدیریت منابع انسانی، عقد قرارداد با پیمانکاران جزء، کنترل مالی پروژه و تهیه گزارشهای مدیریتی نیز بر عهده او قرار میگیرد.
بدیهی است هرچه دامنه مسئولیتها گستردهتر باشد، درصد مدیریت پیمان نیز افزایش خواهد یافت.
ریسک پروژه
پروژههایی که در مناطق خاص اجرا میشوند یا با محدودیتهای زمانی، نوسانات شدید قیمت مصالح یا شرایط پیچیده اجرایی روبهرو هستند، ریسک بیشتری دارند. این موضوع نیز میتواند در تعیین درصد مدیریت پیمان تأثیرگذار باشد.
تجربه و تخصص مدیر پیمان
شرکتها یا مدیرانی که سابقه اجرای پروژههای متعدد و موفق را دارند، معمولاً به دلیل تجربه، دانش فنی و توانایی بالاتر در کنترل هزینهها، حقالزحمه بیشتری دریافت میکنند. در مقابل، این تجربه میتواند از بروز اشتباهات پرهزینه در پروژه جلوگیری کند و در نهایت به نفع کارفرما باشد.
نحوه محاسبه درصد مدیریت پیمان
محاسبه درصد مدیریت پیمان معمولاً پیچیدگی خاصی ندارد و بر اساس یک فرمول ساده انجام میشود. مبنای محاسبه، هزینههای اجرایی پروژه است که در قرارداد بهعنوان پایه محاسبات تعیین میشود.
فرمول کلی به این صورت است:
حقالزحمه مدیریت پیمان = مجموع هزینههای مشمول قرارداد × درصد مدیریت پیمان
برای مثال، اگر هزینههای اجرایی یک پروژه ۲۰ میلیارد تومان باشد و طرفین در قرارداد روی نرخ 15 درصد توافق کرده باشند، حقالزحمه مدیر پیمان برابر با ۳ میلیارد تومان خواهد بود.
البته در عمل، تعیین این مبلغ به همین سادگی نیست؛ زیرا ابتدا باید مشخص شود چه هزینههایی مشمول محاسبه هستند. برای مثال، ممکن است در برخی قراردادها هزینه خرید زمین، مالیات، بیمه یا برخی هزینههای جانبی از مبنای محاسبه حذف شوند، در حالی که در قراردادهای دیگر این موارد نیز لحاظ شوند.
بیشتر بخوانید: چطور درصد مدیریت پیمان را محاسبه کنیم؟
به همین دلیل، توصیه میشود پیش از امضای قرارداد، مبنای محاسبه درصد مدیریت پیمان، هزینههای مشمول و نحوه تسویه حساب بهطور دقیق در قرارداد درج شود تا در ادامه پروژه اختلافی بین کارفرما و مدیر پیمان ایجاد نشود.
نرمافزار مپسا ابزاری برای محاسبه درصد مدیریت پیمان
اگرچه فرمول محاسبه درصد مدیریت پیمان ساده به نظر میرسد، اما در پروژههای واقعی معمولاً با دهها یا حتی صدها پرداخت، قرارداد، صورتوضعیت، خرید مصالح و هزینههای متفرقه روبهرو هستیم. در چنین شرایطی، محاسبه دستی حقالزحمه مدیریت پیمان علاوه بر زمانبر بودن، احتمال بروز خطا را نیز افزایش میدهد.
از سوی دیگر، درصد مدیریت پیمان تنها یکی از اجزای مدیریت مالی پروژه است. مدیر پروژه باید همزمان بتواند بودجه، هزینههای انجامشده، قراردادهای پیمانکاران، خرید مصالح، پرداختها و پیشرفت مالی پروژه را نیز کنترل کند. اگر این اطلاعات بهصورت پراکنده در فایلهای مختلف یا صفحات اکسل نگهداری شوند، تصمیمگیری دقیق و بهموقع دشوار خواهد شد.
در چنین شرایطی، استفاده از یک نرمافزار تخصصی مدیریت پروژه و حسابداری پیمانکاری اهمیت پیدا میکند. نرمافزار مپسا با یکپارچهسازی اطلاعات مالی و اجرایی پروژه، این امکان را فراهم میکند که مدیران پروژه و کارفرمایان دید دقیقتری نسبت به هزینهها و قراردادهای خود داشته باشند. ثبت هزینههای پروژه، مدیریت قراردادها، کنترل خرید مصالح، گزارشگیری مالی و بررسی عملکرد پروژه از جمله قابلیتهایی هستند که محاسبه و کنترل حقالزحمه مدیریت پیمان را نیز سادهتر میکنند.
برای مثال، زمانی که تمام هزینههای اجرایی پروژه بهصورت دقیق در سیستم ثبت شده باشد، مبنای محاسبه درصد مدیریت پیمان نیز کاملاً شفاف خواهد بود و دیگر نیازی به جمعآوری اطلاعات از منابع مختلف یا محاسبات دستی نیست. این موضوع علاوه بر کاهش خطا، باعث میشود گزارشهای مالی قابل استنادتر باشند و اختلافات احتمالی میان کارفرما و مدیر پیمان نیز کاهش پیدا کند.
جمعبندی
پاسخ به این سؤال که درصد مدیریت پیمان چقدر است؟ را نمیتوان در یک عدد مشخص خلاصه کرد. اگرچه در بسیاری از پروژههای ساختمانی، عرف بازار بازهای حدود ۷ تا ۲۵ درصد را نشان میدهد، اما رقم نهایی به عواملی مانند نوع پروژه، حجم عملیات، میزان مسئولیت مدیر پیمان، مدت اجرای پروژه و توافق طرفین بستگی دارد.
آنچه بیش از خودِ درصد اهمیت دارد، شفاف بودن قرارداد و مشخص بودن مبنای محاسبه حقالزحمه است. هرچه خدمات مدیر پیمان، هزینههای مشمول محاسبه و نحوه پرداخت با جزئیات بیشتری در قرارداد تعیین شوند، احتمال بروز اختلاف در طول اجرای پروژه کمتر خواهد شد.
منابع
FIDIC (International Federation of Consulting Engineers)
در بسیاری از پروژههای ساختمانی، عرف بازار درصد مدیریت پیمان را بین 7 تا ۲۵ درصد هزینههای اجرایی پروژه در نظر میگیرد. با این حال، این عدد ثابت نیست و با توجه به شرایط پروژه و توافق طرفین تعیین میشود.
خیر. در پروژههای ساختمانی بخش خصوصی، قانون عدد ثابتی برای درصد مدیریت پیمان تعیین نکرده است و این موضوع معمولاً در قرارداد و بر اساس توافق کارفرما و مدیر پیمان مشخص میشود.
این درصد معمولاً بر مبنای هزینههای اجرایی پروژه محاسبه میشود. البته باید در قرارداد مشخص شود که چه هزینههایی در محاسبات لحاظ میشوند و چه مواردی از آن مستثنی هستند.
ارزش مالی پروژه، مدت زمان اجرا، پیچیدگی فنی، میزان مسئولیت مدیر پیمان، ریسک پروژه و تجربه مدیر پیمان از مهمترین عواملی هستند که روی تعیین این درصد تأثیر میگذارند.
نرمافزارهای تخصصی مانند مپسا با ثبت یکپارچه هزینهها، قراردادها و اطلاعات مالی پروژه، محاسبه حقالزحمه مدیریت پیمان را دقیقتر کرده و امکان کنترل بهتر هزینهها و گزارشگیری مدیریتی را فراهم میکنند.
خیر. در پروژههای کوچک معمولاً درصد مدیریت پیمان میتواند بیشتر باشد، در حالی که در پروژههای بزرگ به دلیل افزایش حجم مالی پروژه، این درصد اغلب کمتر تعیین میشود.
