بهرهوری در پروژه ساختمانی یعنی بتوانیم با زمان، نیروی انسانی، مصالح، تجهیزات و سرمایهای که در اختیار داریم، خروجی بیشتری با اتلاف کمتر ایجاد کنیم. بنابراین بهرهوری فقط به معنی سریعتر کار کردن نیست؛ اگر سرعت اجرا افزایش پیدا کند اما هزینه، دوبارهکاری یا مصرف مصالح هم بیشتر شود، لزوماً بهرهوری افزایش پیدا نکرده است.
برای یک مدیر پروژه، سؤال اصلی این است:
چطور با منابع موجود، همان کار را با زمان کمتر، هزینه کمتر و کیفیت مناسب انجام دهیم؟
چه چیزهایی بهرهوری پروژه را کاهش میدهند؟
بخشی از اتلاف در پروژههای ساختمانی کاملاً قابل مشاهده نیست. کارگری که به دلیل نرسیدن مصالح یک روز بیکار میماند، دستگاهی که چند روز بدون استفاده در کارگاه قرار دارد یا کاری که به دلیل اشتباه اجرایی دوباره انجام میشود، همگی بخشی از هزینه پنهان کاهش بهرهوری هستند.
رایجترین عوامل کاهش بهرهوری عبارتاند از:
- برنامهریزی ضعیف فعالیتها
- انتظار نیروی انسانی برای مصالح، ابزار یا تجهیزات
- تخصیص نامناسب افراد به فعالیتها
- کمبود نیروی ماهر
- دوبارهکاری و خطاهای اجرایی
- توقف یا استفاده ناقص از ماشینآلات
- خرید نامناسب و هدررفت مصالح
- ثبت نکردن بهموقع اطلاعات و هزینهها
- هماهنگ نبودن تیمهای اجرایی
بنابراین، برای افزایش بهرهوری لازم نیست همیشه کار بیشتری انجام دهید؛ گاهی کافی است اتلافهای موجود را حذف کنید.
۴ راهکار عملی برای افزایش بهرهوری
نیروی انسانی را بر اساس مهارت تخصیص دهید
همه نیروها توانایی یکسانی ندارند. اگر افراد بر اساس مهارت و تجربهشان در جای مناسب قرار بگیرند، سرعت و کیفیت اجرا افزایش پیدا میکند.
برای مثال، در عملیات اسکلت فلزی، استفاده از نیروی ماهر در جوشکاریهای حساس میتواند از خطا و دوبارهکاری جلوگیری کند. همچنین ثبت کارکرد نیروها کمک میکند مشخص شود کدام فعالیتها بیشترین زمان و نیروی انسانی را مصرف میکنند.
زمانهای بیکاری را پیدا کنید
یکی از سادهترین راههای افزایش بهرهوری، بررسی زمانهایی است که کارگر یا تجهیزات آماده کار هستند اما امکان ادامه فعالیت وجود ندارد.
برای هر توقف بپرسید:
چرا کار متوقف شد؟
اگر پاسخ «مصالح نرسیده بود» است، مشکل بهرهوری فقط مربوط به کارگر نیست؛ مشکل در برنامهریزی تأمین است. اگر پاسخ «فعالیت قبلی تمام نشده بود» باشد، باید توالی و زمانبندی پروژه بررسی شود.
این نگاه کمک میکند بهجای مقصر دانستن افراد، گلوگاه واقعی پروژه پیدا شود.
هزینه و مصرف منابع را مرتب کنترل کنید
بهرهوری بدون کنترل هزینه معنای کاملی ندارد. اگر مصرف یک فعالیت از مقدار پیشبینیشده بیشتر شده، باید علت آن مشخص شود.
برای مثال، افزایش مصرف مصالح میتواند ناشی از پرت بالا، خرید نامناسب، تغییرات پروژه یا خطای اجرایی باشد. مقایسه منظم هزینه واقعی با بودجه و میزان پیشرفت کار کمک میکند این انحرافها زودتر شناسایی شوند.
اطلاعات پروژه را بهروز نگه دارید
تصمیمگیری با اطلاعات قدیمی یکی از موانع بهرهوری است. مدیر پروژه باید بداند در حال حاضر چه مقدار هزینه شده، چه مقدار کار انجام شده، چه منابعی درگیر هستند و چه تعهداتی در پیش است.
هرچه ثبت اطلاعات سریعتر و دقیقتر باشد، فاصله بین وقوع مشکل و شناسایی آن کمتر میشود. ابزارهای دیجیتال و نرمافزارهای تخصصی میتوانند با یکپارچه کردن اطلاعات مالی، منابع و عملکرد پروژه، این فرآیند را سادهتر کنند.
یک روش ساده برای سنجش بهرهوری
اگر میخواهید بدون محاسبات پیچیده وضعیت بهرهوری پروژه را بررسی کنید، هر هفته این چهار سؤال را از خودتان بپرسید:
- این هفته چه مقدار کار انجام دادیم؟
- برای انجام آن چقدر زمان و هزینه صرف شد؟
- چه مقدار زمان، نیروی انسانی، مصالح یا تجهیزات بدون استفاده یا با استفاده ناقص باقی ماند؟
- مهمترین عامل اتلاف این هفته چه بود؟
اگر این اطلاعات بهصورت منظم ثبت شوند، بعد از چند هفته الگوهای اتلاف مشخص میشوند. ممکن است متوجه شوید بیشترین اتلاف پروژه نه از کمبود نیروی انسانی، بلکه از تأخیر در تأمین مصالح یا هماهنگ نبودن فعالیتها ایجاد میشود.
نکتهای که بهرهوری را از «سریعتر کار کردن» جدا میکند.
فرض کنید یک تیم اجرایی با اضافه کردن دو نیروی جدید، یک فعالیت را دو روز زودتر تمام کند؛ اما هزینه نیروی انسانی بیشتر شود و به دلیل شلوغی کارگاه، کیفیت اجرا کاهش پیدا کند و بخشی از کار نیاز به دوبارهکاری داشته باشد. این اتفاق الزاماً افزایش بهرهوری نیست.
بهرهوری یعنی نسبت مناسبی میان خروجی و منابع مصرفشده ایجاد کنیم.
به همین دلیل، هنگام ارزیابی بهرهوری باید همزمان زمان، هزینه، کیفیت و میزان مصرف منابع را در نظر گرفت.
جمعبندی
افزایش بهرهوری در پروژه ساختمانی از خرید تجهیزات گران یا افزایش تعداد نیروها شروع نمیشود؛ از شناخت اتلافها شروع میشود. اگر بدانید نیروها چه زمانی بیکار میمانند، کدام مصالح بیش از حد مصرف میشوند، کدام تجهیزات بدون استفاده هستند و کدام فعالیتها باعث ایجاد گلوگاه شدهاند، میتوانید برای اصلاح آنها تصمیم بگیرید.
در عمل، بهترین راهکار این است که بهرهوری را به یک فرآیند مستمر تبدیل کنید:
اندازهگیری → شناسایی اتلاف → اصلاح → اندازهگیری مجدد
اگر میخواهید بهرهوری را در کنار زمانبندی، هزینه، کیفیت، منابع، ریسک و سایر بخشهای مدیریت پروژه ببینید، راهنمای جامع مدیریت پروژههای ساختمانی؛ از برنامهریزی تا اجرا و کنترل را مطالعه کنید.
بهرهوری یعنی استفاده بهینه از زمان، نیروی انسانی، منابع مالی و تجهیزات برای اجرای پروژه با هزینه کمتر، کیفیت بهتر و در زمان مشخص.
با شناخت مهارت کارکنان، تخصیص درست وظایف، آموزش مداوم، ارتباطات مؤثر و ارزیابی عملکرد میتوان بهرهوری نیروی انسانی را افزایش داد.
مدیریت صحیح سرمایه باعث کنترل هزینهها، جلوگیری از هدررفت منابع، کاهش ریسکهای مالی و حفظ سودآوری پروژه میشود.
عدم برنامهریزی، هدررفت زمان و مصالح، کمبود نیروی ماهر، ثبت دستی اطلاعات و نبود نظارت دقیق از عوامل کاهش بهرهوری هستند.
مپسا با یکپارچهسازی اطلاعات مالی، مدیریت هزینهها، گزارشگیری لحظهای و کنترل منابع به مدیران کمک میکند تصمیمهای سریعتر و دقیقتری بگیرند.
ابزارهای دیجیتال با کاهش خطاهای انسانی، افزایش شفافیت اطلاعات و سادهسازی فرآیندهای مدیریتی باعث اجرای کارآمدتر پروژهها میشوند.
