ورود به عرصه پروژه‌های عمرانی و صنعتی کشور، نیازمند گذر از دروازه‌ای است که اعتبار و توانایی شرکت‌های پیمانکاری را می‌سنجد؛ دروازه‌ای که به آن «رتبه‌بندی پیمانکار» می‌گویند. اما در سال ۱۴۰۴، این مفهوم با تحولات بنیادینی همراه شده است. دیگر صرفاً ارائه مدارک ثبتی و داشتن پرسنل با مدرک دانشگاهی برای کسب رتبه‌های بالا کافی نیست.

با اجرای آیین‌نامه‌های جدید و هوشمندسازی سامانه ساجات، تمرکز از «کمیت» به «کیفیت» و «شفافیت عملکرد» تغییر کرده است.

در این سال، شرکت‌ها باید خود را نه تنها بر اساس نیروی انسانی، بلکه بر اساس «تحقق مالی پروژه‌ها»، «نمرات عملکردی» که کارفرمایان در سامانه ثبت کرده‌اند و تطابق دقیق درآمدها با اظهارنامه‌های مالیاتی اثبات کنند. این مقاله به بررسی دقیق فرآیند رتبه‌بندی در سال ۱۴۰۴، تغییرات محاسباتی امتیازات و شرایط جدیدی که پیمانکاران برای بقا و رقابت در مناقصات دولتی باید بدانند، می‌پردازد.

رتبه‌بندی پیمانکار در سال ۱۴۰۴ چگونه انجام می‌شود؟

شاید برای شما هم سوال به وجود آمده باشد که با توجه به تغییرات جدید و اجرای آیین‌نامه‌های ارتقا یافته، رتبه‌بندی پیمانکار در سال ۱۴۰۴ چه تفاوت‌هایی با گذشته دارد؟ قبل از پاسخ دادن به این سوال باید چند مورد را توضیح دهیم.

به طور کلی رتبه‌بندی برای انواع شرکت‌ها انجام می‌شود که عبارت‌اند از:

• رتبه‌بندی شرکت‌های مشاور
• رتبه‌بندی شرکت‌های پیمانکاری
• رتبه‌بندی شرکت‌های انفورماتیک
• رتبه‌بندی شرکت‌های انبوه‌سازی
• رتبه‌بندی EPC

رتبه‌بندی پیمانکار به چه معناست در سال ۱۴۰۴؟

اگر بخواهیم در یک جمله رتبه‌بندی پیمانکاران را بر اساس استانداردهای جدید توضیح دهیم، به این صورت است که شرکت‌ها بر اساس «عملکرد واقعی» و توانایی اثبات شده درجه‌بندی می‌شوند.

این توانایی مربوط به تعداد نفرات متخصص، سوابق اجرایی موفق، تجربه کاری شرکت با تاییدیه مالی، توانایی فنی و توان مالی مستند (از طریق مالیات) است. برای انجام این رتبه‌بندی‌ها، ضوابط و آیین‌نامه‌های جدیدی توسط معاونت راهبردی نهاد ریاست جمهوری مصوب شده که تمرکز آن بر شفافیت و حذف رانت است.

انواع این رتبه‌بندی که برای ۱۱ رشته‌ی مختلف پیمانکاری انجام می‌شود، عبارت‌اند از:

• ساختمان
• راه و ترابری
• صنعت و معدن
• تاسیسات و تجهیزات
• کشاورزی و آب
• مرمت آثار باستانی
• کاوش‌های زمینی
• ارتباطات
• نفت و گاز
• نیرو
• فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT)

انجام رتبه‌بندی پیمانکاران در سال ۱۴۰۴ همچنان در سامانه ساجات صورت می‌گیرد، اما با هوشمندسازی بالاتر. شرکت مورد نظر، مستندات و اطلاعات کافی را ارائه می‌دهد و در صورت صحت مدارک و استعلامات الکترونیک، رتبه شرکت اعلام می‌شود.

تفاوت رتبه‌بندی شرکت‌های پیمانکاری و مشاور

یک شرکت پیمانکار در پروژه‌های عمرانی، وظیفه‌ی ساخت و اجرا را عهده‌دار می‌شود، در صورتی که شرکت‌های مشاور در زمینه‌ی طرح‌ریزی و کارهای نظارت بر ساخت فعالیت دارند و بنابراین یک واسط میان پیمانکار و کارفرما محسوب می‌شوند.

در این رتبه‌بندی، پایه یا گرید ۵ پایین‌ترین رتبه و ۱ بالاترین رتبه است. البته باید اشاره کرد که در مورد مشاوران، اعداد بین ۱ تا ۳ است.

معیار شرکت‌های مجری برای رتبه‌بندی در سال ۱۴۰۴، مهندسین حاضر در آن شرکت، امتیازآوری آن‌ها و تحقق مالی پروژه‌ها است؛ و در مورد مشاوران نیز علم، تخصص و سیستم‌های نرم‌افزاری استفاده شده در آن شرکت ملاک عمل است.

امتیازهای پیمانکاران در سیستم جدید عبارت‌اند از:

• امتیاز نیروی انسانی متخصص (با سقف امتیاز مشخص)
• سوابق کاری (مشروط به ثبت صورت‌حساب مالی)
• استطاعت مالی (مبتنی بر اظهارنامه مالیاتی)

اما در رتبه‌بندی شرکت‌های مشاور، امتیازها عبارت‌اند از:

• نیروی فنی و مهندسی
• امکانات فنی و نرم‌افزاری

اگر می‌خواهید بیشتر درباره تفاوت نقش پیمانکار و مشاور بدانید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله «نقش پیمانکار، کارفرما و مشاور در پروژه‌های ساختمانی» را بخوانید.

چرا رتبه‌بندی پیمانکار در سال ۱۴۰۴ اهمیت ویژه‌ای دارد؟

پیمانکاران برای گرفتن پروژه‌های دولتی (یعنی پروژه‌هایی که تمام یا بخشی از منابع مالی پروژه از بودجه دولت است)، نیاز دارند که احراز صلاحیت شوند. در واقع طبق قوانین جدید، ارگان‌های دولتی اجازه عقد قرارداد با شرکت‌های بدون رتبه یا دارای رتبه منقضی را ندارند.

هنگامی که پیمانکاران پیشنهاد خود را برای گرفتن یک پروژه اعلام می‌کنند، کارفرما علاوه بر قیمت پیشنهادی، به «نمره عملکرد» پیمانکار در پروژه‌های قبلی و میزان توانایی فنی آن‌ها توجه ویژه‌ای می‌کند.

در این احراز صلاحیت، میزان توانایی فنی را با رتبه‌بندی و امتیازات حاصل از تحقق مالی می‌سنجند. از طرفی در فرایند رتبه‌بندی جدید، نقاط ضعف و قوت هر شرکت با دقت بیشتری مشخص می‌شود که باعث وجود انتخاب‌های شفاف‌تر برای کارفرما می‌شود.

فواید رتبه‌بندی پیمانکار در سیستم جدید

در ابتدا باید گفت که شرکت‌های پیمانکاری برای شرکت در مناقصات دولتی می‌بایست دارای گواهینامه صلاحیت پیمانکاران معتبر باشند. دریافت این گواهی اولین مرحله برای حضور در مناقصات دولتی است. همچنین همانطور که گفته شد، هر شرکتی برای عقد قرارداد با شرکت‌ها و سازمان‌های دولتی به رتبه‌بندی نیاز دارد.

از طرفی سرمایه‌گذار و کارفرما با آگاهی کامل از رتبه‌بندی شرکت‌ها و توان فنی و مالی آن‌ها (که با استعلامات مالیاتی سنجیده می‌شود) می‌تواند در انتخاب شرکت مناسب برای انجام پروژه خود تصمیم مناسب‌تری بگیرد. علاوه بر این، رتبه‌بندی شرکت‌ها در صنایع گوناگون می‌تواند نمای کلی از وضعیت شرکت‌های مختلف نسبت به هم و نقاط ضعف و قوت آن‌ها باشد.

بخوانید: راهکارهای طلایی برای افزایش سود پروژه‌های ساختمانی

رتبه‌بندی پیمانکار در سال ۱۴۰۴ چگونه انجام می‌شود؟

برای انجام این کار یک سری مدارک لازم است که ذکر نام آن‌ها از حوصله این بحث خارج است؛ پس از تهیه کردن مدارک، فرم تقاضای رتبه‌بندی را تکمیل کرده و با مراجعه به سایت سامانه ساجات، درخواست می‌دهید. برای انجام درخواست مراحلی را به صورت زیر طی می‌کنید:

1. ثبت‌نام و دریافت شناسه و گذرواژه اول
2. ثبت اطلاعات اولیه شرکت در سامانه
3. اطلاعات وارد شده توسط کارشناس مربوطه و استعلامات الکترونیک (بیمه و مالیاتی) مورد بررسی قرار می‌گیرد
4. تایید معاونت راهبردی و دریافت شناسه و گذرواژه دوم
5. ثبت سایر اطلاعات شرکت با توجه به رشته و پایه درخواستی در سامانه
6. بارگذاری مدارک درخواست شده در سامانه
7. در این مرحله، پرونده جهت بررسی به سازمان مربوطه ارسال می‌گردد. سازمان مربوطه پس از بررسی پرونده الکترونیکی شرکت و تایید، آن را به سازمان مدیریت ارسال می‌نماید.
8. در آخر نیز مدارک به طور حضوری توسط کارشناس سازمان مدیریت واحد مشاوران و پیمانکاران دریافت می‌گردد تا نسبت به صدور کارتکس شرکت اقدام گردد.

باید توجه کنید که طبق ماده ۲۵ آیین‌نامه طبقه‌بندی و تشخیص صلاحیت پیمانکاران، اگر محرز شود که شرکتی اطلاعات نادرست و یا اسناد تقلبی و جعلی برای تشخیص صلاحیت ارائه داده باشند، شرکت و مدیران آن به تشخیص دفتر امور مشاوران و پیمانکاران یا سازمان‌های مدیریت و برنامه‌ریزی استان‌ها، از یک تا سه سال از تشخیص صلاحیت محروم می‌شوند.

در حال حاضر، سیستم نظارتی بر روی تطبیق اطلاعات سامانه ساجات با سامانه‌های بیمه و مالیاتی بسیار تشدید شده است.

شرایط رتبه‌بندی پیمانکار در سال ۱۴۰۴

شرکت‌هایی که برای انجام این کار اقدام می‌کنند، باید دارای هیات مدیره‌ای باشند که دو سوم اعضای آن مدرک کارشناسی و بالاتر داشته باشند. همچنین داشتن کد اقتصادی برای شرکت ضروری است.

همچنین در هیات مدیره شرکت، باید حداقل یکی از این دو حالت برقرار باشد:

• یک مهندس که دارای ۷ سال سابقه بیمه رد شده از یک شرکت دارای رتبه باشد، باید حضور داشته باشد. این بیمه، شامل بیمه بیماری، بارداری و بیکاری نمی‌شود.
• دو نفر مهندس دارای سابقه بیمه و کار مرتبط به میزان ۳ سال حضور داشته باشند. البته در این حالت، شرکت می‌تواند از دو شاخه متفاوت تقاضای رتبه‌بندی شرکت را داشته باشد.

برای کسب رتبه‌بندی پایه ۱ الی ۵، شرکت مورد نظر می‌بایست امتیاز نفرات را در رشته یا رشته‌های درخواستی، به صورت مجزا داشته باشد. محاسبه‌ی این امتیاز بر اساس مدرک تحصیلی و سابقه اعضای هیات مدیره انجام می‌گیرد.

برای کسب پایه ۱ الی ۴ نیز، شرکت می‌بایست امتیاز نفرات و سقف تجربه کاری تعیین شده برای هر رشته و پایه و سقف توان مالی تعیین شده برای هر رشته و پایه را به صورت مجزا داشته باشد. نکته مهم در سال ۱۴۰۴ این است که «تجربه کاری» تنها در صورت ثبت «صورت‌حساب مالی» در سامانه و تایید آن توسط کارفرما امتیازآور است.

همچنین شرایط اولیه و اصلی برای اخذ رتبه شرکت‌ها عبارت است از:

• شرکت در سازمان ثبت شرکت‌ها به ثبت رسیده باشد.
• شرکت واجد شرایط و امتیازات لازم، برای تعیین صلاحیت در رتبه مورد نظر بر طبق ضوابط و دستورالعمل‌های جدید باشد.
• عدم سوءپیشینه حرفه‌ای شرکت که منجر به محدودیت جهت انجام پروژه‌ها باشد.
• عدم اشتغال در مشاغل دولتی برای مدیران شرکت (که با استعلام الکترونیک از سامانه کارمندان چک می‌شود.)
• امتیاز مدرک تحصیلی هیات مدیره و پرسنل فنی امتیازآور فقط در یک شرکت پیمانکاری یا مشاوره یا طرح ساخت محاسبه گردد.

شرایط ارتقا رتبه پیمانکار در سال ۱۴۰۴

برای ارتقاء رتبه از ۵ به ۱ در شرکت‌های پیمانکاری، مبلغ ریالی پروژه‌های انجام شده در ۱۵ سال اخیر توسط شرکت و نیروی فنی و مهندسی شرکت ارزیابی می‌شود.

تغییر مهم در این بخش این است که «مبلغ ریالی» باید با «درآمد عملیاتی» اظهارنامه مالیاتی شرکت تطابق داشته باشد. در صورتی که شرکت امتیاز مورد نظر را کسب کند و اظهارنامه مالیاتی واجد شرایط (که نشان‌دهنده توان مالی واقعی شرکت باشد) را داشته باشد، می‌تواند رتبه خود را ارتقاء دهد.

ذکر این نکته خالی از لطف نیست که در مورد شرکت‌های مشاور نیز برای ارتقا از پایه ۳ به پایه ۱، مبلغ ریالی پروژه‌های انجام شده در ۱۵ سال اخیر، نیروی فنی و مهندسی، اظهارنامه مالیاتی، امکانات فنی و نرم‌افزاری ملاک است.

مدارک عمومی لازم برای دریافت رتبه بالا در شرکت پیمانکاری

• کپی برابر اصل شده مدارک ثبتی شرکت سهامی خاص
• کپی برابر اصل شده مدارک تحصیلی اعضای امتیازآور شرکت
• کپی آخرین صورتجلسه مربوط به تغییر سهام
• تصاویر آخرین صورت وضعیت تایید شده یا اصل تاییدیه کارکرد توسط دستگاه‌های اجرایی برای کارهای نیمه تمام
• تصاویر کلیه موافقت‌نامه‌ها
• تهیه سربرگ شرکت در سه نسخه
• داشتن مدرک تحصیلی لیسانس برای حداقل دو سوم اعضاء هیات مدیره
• ارائه اظهارنامه مالیات شرکت مربوط به آخرین سال مالی قبل از تشکیل پرونده (با تاکید بر تطابق با پروژه‌ها.)

کمیته فنی تشخیص صلاحیت پیمانکاران

بر طبق قوانین، کمیته فنی تشخیص صلاحیت متشکل از اعضای زیر هستند:

• مدیر کل دفتر امور مشاوران و پیمانکاران سازمان که رئیس کمیته خواهد بود.
• مدیر کل دفتر نظارت و ارزیابی طرح‌های سازمان
• یک نفر کارشناس مستقل واجد صلاحیت‌های فنی و حقوقی، به تشخیص و انتخاب معاون امور فنی سازمان
• نماینده انجمن صنفی پیمانکاری ذی‌ربط که تصمیمات این کمیته با اکثریت آراء تصویب می‌شود و لازم نیست که همگی متفق‌القول باشند.

نقش کلیدی نرم‌افزارهای مدیریت پروژه در تسهیل رتبه‌بندی؛ معرفی مپسا

با توجه به تغییرات آیین‌نامه رتبه‌بندی در سال ۱۴۰۴ و تاکید بر ارائه مستندات دقیق مالی و صورت‌حساب‌های تایید شده، استفاده از ابزارهای نرم‌افزاری تخصصی دیگر یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای پیمانکاران است. در این میان، مپسا به عنوان «دستیار حرفه‌ای مدیریت مالی و عملیاتی پروژه‌های پیمانکاری» شناخته می‌شود. این نرم‌افزار یکپارچه با هدف ساده‌سازی فرآیندهای پیچیده مالی و اجرایی طراحی شده و به پیمانکاران کمک می‌کند تا بدون نیاز به دانش تخصصی حسابداری، کنترل کامل پروژه‌های خود را در دست بگیرند.

هسته اصلی مپسا بر تغییر گردش کار ثبت داده‌ها متمرکز است؛ به این معنا که ثبت اطلاعات از واحد حسابداری مرکزی به مدیران پروژه و عوامل اجرایی در سایت منتقل می‌شود.

این ویژگی باعث می‌شود اطلاعات مالی مستقیماً در زمان وقوع تراکنش و در نقطه منبع ثبت شوند که منجر به تولید داده‌های به‌روز، قابل اتکا و عاری از خطاهای ثبت دستی می‌گردد. زیرساخت ابری این نرم‌افزار نیز امنیت بالا و دسترسی همیشگی (وب و موبایل) را برای مدیریت همزمان پروژه‌های متعدد فراهم کرده است.

چرا مپسا برای پیمانکاران سال ۱۴۰۴ حیاتی است؟

مپسا با تلفیق دانش مهندسی ساختمان، حسابداری و کنترل پروژه، ابزارهایی را ارائه می‌دهد که مستقیماً بر مولفه‌های امتیازآور در رتبه‌بندی جدید تاثیرگذارند:

مدیریت مالی و جریان نقدینگی:

ثبت دقیق کلیه هزینه‌ها، خریدها، دریافت‌ها و رویدادهای مالی همراه با پیوست تصاویر و اسناد، شفافیت لازم برای ارائه به کارشناسان را فراهم می‌کند. قابلیت خوانش خودکار پیامک‌های بانکی و تطبیق آن با تراکنش‌ها، دقت ثبت گزارش‌ها را به حداکثر می‌رساند. برای شناخت بیشتر درباره ویژگی مدیریت مالی و جریان نقدینگی مپسا، می‌توانید مقاله «مزایای نرم‌افزار مپسا در کنترل جریان نقدینگی پیمانکاران» را بخوانید.

مدیریت صورت وضعیت پیمانکاران:

یکی از چالش‌های اصلی پیمانکاران، مدیریت حساب پیمانکاران و صورت وضعیت‌هاست. مپسا با ابزار تخصصی خود، مانده حساب پیمانکاران را ردیابی کرده و از پرداخت‌های مضاعف یا مغایرت‌ها جلوگیری می‌کند که مستندات آن برای ارزیابی توان فنی بسیار ارزشمند است.

گزارش‌های تحلیلی و بهای تمام شده:

نرم‌افزار قادر است گزارش‌های دقیقی از بهای تمام شده پروژه (به تفکیک منابع مصرفی و مراحل ساخت)، سود و زیان، و گزارش آورده سرمایه‌گذاران ارائه دهد. این گزارش‌ها با خروجی‌های PDF و Excel، برای مکاتبات رسمی و دفاع از توان مالی شرکت در فرآیند رتبه‌بندی کاربرد دارند.

مدیریت منابع انسانی و دارایی‌ها:

محاسبه دستمزد کارگران (ساعتی، روزمزد، ماهانه)، مدیریت تنخواه گردان، و ثبت دارایی‌های ثابت و مصالح، تصویری کامل از توان اجرایی شرکت را ترسیم می‌کند.

در نهایت، مپسا با ایجاد بستری منسجم برای ثبت و مدیریت داده‌های واقعی کارگاهی، به پیمانکاران کمک می‌کند تا علاوه بر مدیریت صحیح پروژه، مدارک و مستندات مورد نیاز برای اخذ یا ارتقای رتبه در سال ۱۴۰۴ را به شکلی شفاف، استاندارد و قابل استناد آماده کنند.

جمع‌بندی

در مجموع می‌توان گفت که رتبه‌بندی پیمانکاران در سال ۱۴۰۴، فصلی نوین در شفافیت و ارزیابی تخصصی را رقم زده است.

مهم‌ترین تغییرات، محوریت یافتن «صورت‌حساب‌های مالی» به عنوان سند اصلی برای محاسبه امتیاز سوابق کاری و اتصال مستقیم سامانه ساجات به پایگاه‌های داده بیمه و مالیات است تا از هرگونه اطلاعات مغایر جلوگیری شود.

پیمانکاران برای موفقیت در این سیستم جدید، باید فراتر از جمع‌آوری مدارک، روی مدیریت مالی پروژه‌ها، ثبت به موقع صورت‌حساب‌ها در سامانه و کسب رضایت کارفرما تمرکز کنند. رعایت دقیق ضوابط، پرهیز از ارائه اطلاعات نادرست که منجر به محرومیت‌های سنگین می‌شود، و داشتن هیئت مدیره‌ای متخصص و فاقد اشتغال دولتی، کلیدهای طلایی برای اخذ و حفظ رتبه در این سال هستند.

منابع:

• Contractor selection in construction projects: A review of the literature
• Cash flow management in construction projects: A systematic review
• Integration of Building Information Modeling (BIM) and Construction Management Systems
• A Guide to the Project Management Body of Knowledge (PMBOK® Guide(

سوالات متداول

آیا برای شرکت در مناقصات دولتی در سال ۱۴۰۴، داشتن رتبه الزامی است؟

بله، طبق قوانین، ارگان‌های دولتی اجازه عقد قرارداد با شرکت‌های فاقد گواهینامه صلاحیت (رتبه‌بندی) را ندارند و داشتن رتبه معتبر شرط اول حضور در مناقصات است.

مهم‌ترین تغییر در محاسبه امتیاز رتبه‌بندی پیمانکاران در سال ۱۴۰۴ چیست؟

تمرکز بر «تحقق مالی» است؛ یعنی صرفاً ارائه قرارداد کافی نیست و حتماً باید «صورت‌حساب مالی» پروژه در سامانه ساجات ثبت و تایید شده باشد تا امتیاز سابقه کاری را دریافت کنید.

آیا می‌توانم یک نفر را به عنوان نیروی امتیازآور در دو شرکت مختلف رتبه‌بندی کنم؟

خیر، طبق ضوابط جدید، امتیاز مدرک تحصیلی و سوابق هر فرد فقط در یک شرکت پیمانکاری، مشاور یا طرح‌ساز قابل محاسبه است و سیستم ساجات مغایرت‌ها را رصد می‌کند.

نقش نرم‌افزارهایی مانند مپسا در فرآیند رتبه‌بندی چیست؟

این نرم‌افزارها با ثبت دقیق و لحظه‌ای هزینه‌ها، صورت‌حساب‌ها و جریان نقدینگی، مستندات مالی مورد نیاز برای ارزیابی توان مالی و سوابق کاری را به صورت شفاف و استاندارد آماده می‌کنند.

اگر اطلاعات نادرست در سامانه ساجات بارگذاری کنم چه اتفاقی می‌افتد؟

طبق ماده ۲۵ آیین‌نامه، ارائه اطلاعات غلط یا مدارک جعلی منجر به محرومیت شرکت و مدیران آن از یک تا سه سال از اخذ هرگونه رتبه‌بندی خواهد شد.